نوشتهٔ پیشتاز | 2026-01-14

کسبه و به‌ویژه بازاریان ایران چندین دهه نقش سیاسی و اجتماعی تعیین‌کننده‌ای داشته و اغلب خبر از تغییر نظر مساعد مردم نسبت به حاکمان داده‌اند.

کسبهٔ بازار بزرگ تهران و دیگر بازارهای سراسر کشور نه فقط کاسب بلکه عوامل اجتماعی تأثیرگذاری بوده‌اند که در زندگی روزمره و شبکه‌های اعتماد اجتماعی ریشه دوانده‌اند.

اقدامات جمعی آنان باعث سرعت گرفتن انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ شد که سلطنت را سرنگون کرد و اسلام‌گرایان را به قدرت رساند.

در سال ۱۳۵۶، اعتصابات هماهنگ و تعطیلی بازارهای سراسر تهران، اصفهان و شیراز موجب قطع فعالیت‌های تجاری شد و خشم همگانی را نسبت به رژیم شاه تقویت کرد.

شبکه‌های بازاری با کمک‌های مالی و هماهنگی‌های اجتماعی از کارگران اعتصاب‌کننده، دانشجویان و خانواده‌های بازداشت‌شدگان حمایت کردند.

اکنون پس از گذشت چند دهه، بازاریان دوباره در کانون ناآرامی‌های سراسری قرار گرفته و این بار خشم خود را نثار رژیم کنونی تهران کرده‌اند.

در اعتراضات اخیر، نارضایتی‌های اقتصادی باعث شد نفوذ سیاسی این قشر از جامعه دوباره قوت بگیرد و اعتماد از دست رفته نسبت به راهبری اقتصادی رژیم در کانون توجه قرار بگیرد.

سقوط بی‌سابقهٔ ریال ایران باعث شد خشم گسترده در میان کاسبان و مغازه‌داران برانگیخته شود، که البته مغازه‌های کوچک برای بسیاری از خانواده‌ها منبع ضروری بقا محسوب می‌شود.

روز هفتم دی‌ماه، مغازه‌داران مرکز خرید علاءالدین تهران، بازار چارسو و بازارهای اطراف فروشگاه‌هایشان را به نشانهٔ اعتراض تعطیل کردند.

فیلم فروشگاه‌های بسته به‌سرعت در اینترنت پخش شد و دیگران نیز تشویق شدند که به صف معترضان بپیوندند و همین نشانهٔ گسترش مخالفت همگانی بود.

تأثیر شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی نقشی محوری در شدت گرفتن اوضاع داشته و اعتراضات جاری را به شهرهای دیگر خارج از پایتخت سرایت داده‌اند.

بر خلاف سال ۵۷، اعتراضات امروزی دیگر صرفاً به مساجد، بازارها یا شبکه‌های شفاهی متکی نیست.

اکنون ارتباطات دیجیتال با فراهم آوردن امکان هماهنگی آنی در سراسر شهرها و طبقه‌های اجتماعی، باعث می‌شود بازتاب اقدامات کسبه بسیار فراتر از مکان خود بازارها حس شود.

گفته می‌شود در شهرهایی مانند همدان، قشم و زنجان، مغازه‌داران فروشگاه‌هایشان را به‌ نشانهٔ همبستگی تعطیل کرده‌اند.

شعارهایی نظیر «مرگ بر دیکتاتور» و دیگر شعارهای خطاب به علی خامنه‌ای، رهبر ایران، در بخش‌های تجاری طنین‌انداز شده است.

ناآرامی‌های کنونی بازتاب اعتراضات گذشته است، که پس از مرگ مهسا امینی در بازداشت پلیس شدت گرفت.

هزینهٔ اقتصادی جنگ

ورای اظهار نظر سیاسی، این موضوع تأثیر ژرفی بر مردم ایران دارد و معیشت، قدرت خرید و اعتماد آنها را نسبت به سمت و سوی آیندهٔ رژیم متأثر کرده است.

اگر رژیم ضمن نادیده گرفتن خواسته‌های کسبه، خرج کردن برای گروه‌های نیابتی، درگیری‌های منطقه‌ای یا بلندپروازی‌های هسته‌ای را در اولویت قرار دهد، فشارهای اقتصادی تشدید خواهد شد.

بسیاری از مردم ایران از آغاز یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر هراس دارند، چرا که درگیری احتمالی با آمریکا یا اسرائیل یادآور تحریم‌ها، مسدود شدن دارایی‌ها، محدودیت تجارت و فرار سرمایه است.

چنین تدابیری همیشه باعث بی‌ثباتی بازارها و آسیب دیدن کسب‌وکارهای کوچک و منجر به تشدید تورم، بیکاری و ناامنی اقتصادی بلندمدت شده است.

پس از استعفای محمدرضا فرزین از سمت ریاست بانک مرکزی ایران، این تنش‌ها شدت گرفت.

در پی اعلام این خبر از صداوسیما در روز هشتم دی‌ماه، صدها تن از کسبهٔ تهران در خیابان سعدی و منطقهٔ شوش در نزدیکی بازار بزرگ تهران تجمع کردند.

این اعتراضات نشان می‌دهد که بحران‌های راهبری اقتصادی و کنشگری کسبه چه ارتباط تنگاتنگی با هم دارند، آنچنانکه ناآرامی در بازارها همواره نشانهٔ افول موافقت مردم با سران قدرت بوده است.