نوشتۀ پیشتاز | 2026-03-12

چشم‌انداز نظامی ایران را همچنان رقابتی عمیق بین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی نظامی معمول کشور یعنی ارتش تعریف می‌کند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌ عنوان پاسدار ایدئولوژیک رژیم عمل می‌کند و ارتش مأموریت دفاع سنتی از مرزهای کشور را بر عهده دارد.

این ساختار موازی پس از انقلاب ۱۳۵۷ به صورت هدفمند طراحی شد تا اطمینان حاصل شود که هیچ نهاد نظامی واحدی نمی‌تواند به تنهایی کودتای داخلی موفق اجرا کند.

اما این شکاف ساختاری طی دهه‌ها به شکل‌گیری نارضایتی عمیقی انجامیده است که ریشهٔ آن در تخصیص نابرابر منابع مالی و نفوذ سیاسی برتری است که به سپاه پاسداران اعطا شده است.

سپاه پاسداران همچنان جدیدترین تجهیزات را دریافت می‌کند، در حالی که ارتش اغلب ناچار است به فناوری‌های فرسوده‌ای تکیه کند که از موجودی قرن گذشته باقی مانده است.

برملا شدن شکاف‌های درونی با عملیات خشم حماسی

اخیراً با آغاز عملیات خشم حماسی از سوی ایالات متحده و اسرائیل، فشار بی‌سابقه‌ای بر این رابطهٔ امنیتی شکننده و رقابت‌آمیز وارد شده است.

گزارش‌های مربوط به اواسط اسفند ۱۴۰۴ حاکی از آن است که سپاه پاسداران کنترل خود را بر تصمیم‌گیری‌های راهبردی افزایش داده اما ارتش بیش از پیش به حاشیه رانده شده است.

سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران اخیراً دستورالعمل‌های سخت‌گیرانه‌ای صادر کرده و هشدار داده است که هر یک از نیروهای نظامی که نشانه‌هایی از مقاومت داخلی بروز دهند با مجازات شدید روبه‌رو خواهند شد.

در شرایطی که رژیم با فشارهای نظامی خارجی روبه‌روست، این هشدارها عمدتاً تلاشی برای جلوگیری از فروپاشی ارتش تلقی می‌شود.

گفته می‌شود فرماندهان ارشد سپاه پاسداران به همتایان خود در ارتش اعتماد ندارند، زیرا بیم آن دارند که سربازان ارتش منافع کشور را بر رهبری کنونی روحانیون ترجیح دهند.

این فضای بی‌اعتمادی باعث شده است که در مراحل حیاتی عملیات نظامی جاری، ارتباطات میان این دو شاخهٔ نظامی محدود شود.

کناره‌گیری‌ها و سرخوردگی‌ها در درون ارتش

گزارش‌های اطلاعاتی جاری و تحلیل‌های کارشناسان منطقه نشان می‌دهد که از زمان تشدید درگیری‌ها، تغییر چشمگیری در روحیهٔ سربازان رده‌پایین ارتش به وجود آمده است.

گزارش‌های فزاینده‌ای حاکی از آن است که برخی اعضای ارتش پست‌های محوله خود را ترک می‌کنند تا به خانه بازگردند و با مردم ایران همبستگی نشان دهند.

این موج کناره‌گیری بازتاب نارضایتی دیرینه‌ای است که از سلطهٔ سپاه پاسداران و نیز از حس بی‌اعتناییِ حکومت نسبت به رفاه سربازان ارتش سرچشمه می‌گیرد.

اگر این روند فرار از خدمت همچنان شتاب بگیرد، جمهوری اسلامی ممکن است با بحران جدی امنیت داخلی روبه‌رو شود که توانایی‌های دفاعی آن را تضعیف می‌کند.

شکاف رو به گسترش میان این دو نیرو نشان می‌دهد که ارتش ممکن است دیگر مایل نباشد در جایگاه نیروی درجهٔ دوم ایفای نقش کند.

بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که ارتش در قیاس با جایگاه نورچشمی سپاه پاسداران، حس همدردی بیشتری با جمعیت غیرنظامی کشور دارد.