نوشتهٔ پیشتاز | 2026-07-10

بحران شدید فرونشست زمین در حال حاضر نزدیک به نیمی از کل جمعیت جمهوری اسلامی را تحت تأثیر قرار داده است.

بنا بر داده‌هایی که به تازگی منتشر شده، حدود ۳۹ میلیون نفر در مناطقی زندگی می‌کنند که زمین آن دائماً در حال نشست است.

طبق مطالعات، ایران در کنار کاستاریکا، اندونزی، ازبکستان و فیلیپین جزء کشورهایی است که به بیشترین میزان از این مسئله متأثرند.

این پدیدهٔ خطرناک همواره تهدیدی برای ایمنی شهری، شبکه‌های مهم حمل‌ونقل، آب حیاتی و سامانه‌های برق‌رسانی و اماکن تاریخی و باستانی به شمار می‌رود.

اغلب کارشناسان، این مشکل زیست‌محیطی روزافزون را به برداشت بی‌رویهٔ آب‌های زیرزمینی و خشکسالی‌های طولانی و مکرر نسبت می‌دهند.

بیش از ۹۰ درصد این آب‌های زیرزمینی در اثر برداشت سنگین بخش کشاورزی داخلی تحلیل رفته است.

گفتگوهای افراد در شبکه‌های اجتماعی حاکی از نگرانی روزافزون نسبت به استان‌های بزرگی مانند تهران، اصفهان و خراسان رضوی است.

میزان فرونشست این مناطق خاص جزء بالاترین ارقامی است که تاکنون در مطالعات زیست‌محیطی امروزی ثبت شده است.

آمار نگران‌کننده گویای این است که بیش از ۳۸۰ شهر و ۹٫۲۰۰ روستا با خطر مستقیم فرونشست زمین مواجه هستند.

طبق برآورد دانشمندان، در استان‌هایی نظیر تهران، کرمان و اصفهان، زمین سالانه بیش از ۳۰ سانتی‌متر نشست می‌کند.

اکنون، بسیاری از ناظران و دانشمندان این پدیدهٔ کند زمین‌شناختی را زمین‌لرزه‌ای بی‌صدا می‌نامند.

بخش عمدهٔ آسیبی که به لایه‌های عمیق زمین و سفره‌های زیرزمینی وارد می‌شود متأسفانه کاملاً برگشت‌ناپذیر است.

امیر آقاکوچک، استاد دانشگاه کالیفرنیا در ارواین، می‌گوید چون فرونشست زمین به صورت تدریجی اتفاق می‌افتد، این بحران اغلب نادیده گرفته می‌شود.

وی توضیح می‌دهد که این موضوع مانند بلایای حادی مانند زمین‌لرزه چندان به چشم نمی‌آید و خطرات آن دست کم گرفته می‌شود.

این خطر ساختاری در مورد ایران چند برابر است چون درست روی گسل‌های اصلی قرار گرفته و محل وقوع زمین‌لرزه‌های مکرر و ویرانگر است.

با فرونشست زمین، احداث شریان‌های حیاتی مانند سامانه‌های حمل‌ونقل، خطوط آب، سامانه‌های فاضلاب، خطوط لولهٔ گاز و شبکه‌های مخابراتی به خطر می‌افتند.

شیده دشتی، استاد دانشگاه کلرادو در بولدر، هشدار می‌دهد ساختمان‌هایی که در معرض نشست قرار گرفته و کج شده یا ترک خورده‌اند در وضعیت خطرناکی قرار دارند.

خانم دشتی می‌گوید چنین ساختمانی ممکن است استحکام کافی برای تحمل موج‌های خفیف زمین‌لرزه نداشته باشد و فرو بریزد.

با فرونشست پیوستهٔ زمین، آسیب‌پذیری‌های ساختاری گسترده‌ای پدید می‌آید که این تغییر محیطی بی‌سروصدا را به تهدیدی مداوم برای نسل‌های آینده تبدیل می‌کند.