نوشتهٔ پیشتاز | 2026-03-28

از اواسط دی‌ماه سال گذشته، اینترنت ایران تقریباً به طور پیوسته قطع بوده و شریان حیات دیجیتال میلیون‌ها نفر از بین رفته و موجب وخامت این بحران انسانی شده است.

آنچه با اعتراضات ضد حکومت شروع شد به نوعی «محاصرهٔ دیجیتال» سراسری تبدیل شده که به انزوای شهروندان، اختلال در خدمات و پنهان شدن خشونت حکومت از دید جهانیان انجامیده است.

طبق گزارش گروه‌های ناظر، ارتباط ایران با اینترنت به حدود ۱ تا ۴ درصد سطح عادی افت کرده و دسترسی خطوط ثابت و همراه عملاً قطع شده است.

شبکهٔ ملی اطلاعات ایران، که به عنوان اینترانت داخلی طراحی شده، نیز قطع یا محدود شده و شهروندان را تقریباً از هر نوع دسترسی به اینترنت جهانی محروم کرده است.

در این قطعی‌ها، مردم ایران قادر به دسترسی به ابزارهای ارتباط اولیه مانند واتساپ و تلگرام و برنامه‌های بانکی یا خدمات بهداشتی آنلاین نیستند.

تراکنش‌های اقتصادی متکی به تأیید صحت دیجیتال افول کرده و بازار بورس تهران نیز در اثر توقف معاملات آنلاین با افت‌های تاریخی مواجه شده است.

ایرانیان خارج از کشور می‌گویند اصلاً قادر به ارتباط با اعضای خانواده‌شان نیستند چون هم اینترنت و هم ارتباطات تلفنی مختل شده است.

انزوا و خاموشی اطلاعاتی

تداوم انزوای دیجیتال آثار روانی عمیقی دارد و برای افرادی که ارتباطشان را از دست داده‌اند استرس، اضطراب و حس تنهایی عمیقی می‌آورد.

در عصری که امور روزمره به ارتباطات دیجیتال وابسته است، این خاموشی نوعی «تنگناهراسی دیجیتال» پدید آورده و مردم را در حس فراگیر تنهایی، انزوا و درماندگی فرو برده است.

خانواده‌هایی که قادر به یافتن یا صحبت کردن با عزیزان خود نیستند می‌گویند در مواقع ناآرامی دچار ترس و استرس بیشتری می‌شوند.

در مورد افراد آسیب‌پذیر، از جمله سالمندان و کسانی که وابستگی پزشکی دارند، نبود خدمات اینترنتی ممکن است تهدیدکنندهٔ حیات باشد.

اخذ نوبت پزشکی و دریافت نسخه و مشاورهٔ سلامت از راه دور تا حد فزاینده‌ای به سامانه‌های آنلاین وابسته است.

با قطع دسترسی، مجاری حیاتی مراقبت پزشکی گسسته می‌شود، که نه تنها دردسرساز است بلکه هزینهٔ انسانی بالایی نیز دارد.

از منظر جهانی، موارد قطع اینترنت به دست دولت‌ها در سال ۲۰۲۵ میلادی حدود ۱۹/۷ میلیارد دلار برای اقتصاد جهانی هزینه داشته است، که خود گویای تأثیر قطعی اینترنت جمهوری اسلامی در خسارات گستردهٔ اقتصادی است.

کنترل روایت

از نظر تاریخی، رژیم جمهوری اسلامی با استفاده از قطعی اینترنت در ناآرامی‌ها، بر سرکوب داخلی سرپوش گذاشته است.

سازمان عفو بین‌الملل به طور مستند نشان داده است که دولت چگونه در اعتراضات سراسری سال ۱۳۹۸ عمداً دسترسی به اینترنت را مسدود کرد تا بتواند کشتار غیرقانونی نیروهای امنیتی را مخفی کند.

حامیان حقوق بشر می‌گویند قطعی اینترنت در بحران جاری باعث محدودیت در مستندسازی سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات می‌شود و راستی‌آزمایی بی‌درنگ موارد نقض حقوق بشر را تقریباً غیرممکن می‌سازد.

با ممانعت از خبرنگاری مستقل و گزارش‌دهی شهروندان، حکومت می‌تواند روایت را به انحصار خود درآورد بدون اینکه از آشکار شدن فوری تناقضات واهمه‌ای داشته باشد.

اقدام رژیم در خاموشی تقریباً سراسری اینترنت نشان می‌دهد که زیرساخت دیجیتال در عصر حاضر به همان اندازهٔ برق و آب برای جوامع مدرن حیاتی است.

رژیم با قطع این شریان حیاتی، اقتصاد و خدمات ضروری و ارتباطات اجتماعی را مختل کرده و از شفافیت در موضوع خشونت حکومتی کاسته است.